h1

Ανωφελής πραγματεία περί ταξιδιών ή εγώ και η Πράγα

30 Μαρτίου, 2009

«Αν αυτοαποκαλείσαι χρυσή πρωτεύουσα και έχεις τη φήμη πόλης λιγότερο φιλόξενης από το Πάρισι, κάνε τουλάχιστον τον κόπο να μας πείσεις γιατί άξιζε να σε επισκεφτούμε». Η αίσθηση αυτή κυριαρχεί στο μυαλό μου καθώς προσγειώνομαι στο οικείο τοπίο του γραφείου μου, μόλις λίγες ώρες μακριά από την Πράγα και γιατί στ’ αλήθεια το σκέφτομαι αυτό, αφού χωρίς αμφιβολία η πόλη μού άρεσε.

praha_dancing_house

Η αντίφαση αίρεται ως εξής. Διαπίστωση 1η: Το ιστορικό της κέντρο μπορεί να μαζέψει σε λίγα τετραγωνικά έναν τουριστικό οδηγό και καγχάζει δικαιολογημένα με τις αντίστοιχες προσπάθειες πολλών Ευρωπαϊκών πρωτευουσών, πόσο μάλλον με την Αθήνα. Διαπίστωση 2η: Είναι φτηνή χώρα, ειδικά αν σ’ αρέσει η μπύρα και μετά από λίγες ώρες βραδινής περιπλάνησης δε γλιτώνεις μια επίσκεψη εδώ. Συμπέρασμα: Η Τσεχία καταλήγει να είναι ίσως η μόνη χώρα στον κόσμο –εκτός της Ελλάδας- στην οποία ακούς περισσότερο Ελληνικά παρά Ιαπωνικά και εσύ βρίσκεσαι εδώ για να χαζεύεις εκκλησίες πίνοντας μπύρες, ή μήπως για να πίνεις μπύρες χαζεύοντας εκκλησίες;

Αυτήν την εποχή του χρόνου η Πράγα δεν προσφέρεται για ταξιδιώτες με περίεργες και αμφιβόλου αξίας ενδοσκοπικές αναζητήσεις, παρά για εκείνους που περνώντας στην επιστροφή από τη Ουγγαρία θα αναφωνήσουν “Τι να μας πει κι η Βουδαπέστη, σαν προάστιο της Πράγας είναι!”, yup true story. Η φύση άλλωστε του ταξιδιώτη, συνήθως άμεσα προσδιορίσιμη από τα μέρη που επισκέπτεται/συχνάζει και το είδος των αποσκευών που κουβαλά, μπορεί να γίνει καθρέφτης μιας πόλης και εν τέλει, με την πάροδο των ετών, να την αλλάξει. Δίχως άλλο η έκρηξη του τουρισμού τις τελευταίες δεκαετίες επαναπροσδιόρισε του προφίλ του μεσήλικα, περισπούδαστου, χομπίστα τουρίστα που κυριαρχούσε κάποτε.

Αν πάλι έχεις μείνει σ’ αυτήν την εικόνα, μπορεί και να σου φανεί παράλογη η είδηση ότι ο Καναδός με τον οποίο μοιράζεσαι τη μπύρα σου δε γνωρίζει τους Arcade Fire, ή ένας Πολωνός τον Krzysztof Kieślowski και ήρθε πλέον η ώρα να αναθεωρήσεις. Η παγκόσμια νεολαία ψοφά για αψέντι, ακούει Lady Gaga και έχει εφεύρει ατέλειωτες περιστάσεις για να ξεφύγει από την ομορφιά της ακαδημαϊκής ρουτίνας της. Από την άλλη, μπορείς επιτέλους να αναγνωρίσεις σημαντικά ελαφρυντικά στον Έλληνα που δεν ξέρει τον Ξενάκη ή τη Δημουλά και στο κάτω κάτω πάρε το ποτό σου και προχώρα, είμαστε εδώ για να περάσουμε καλά -και παράτα μας πια με τα κώλο-μουσεία σου!varvoglis

Η Πράγα βρίθει από τέτοιους ανεκπαίδευτους, low-budget τουρίστες, γι’ αυτό και οι πωλητές της μιλούν περισσότερες γλώσσες από το φροντιστήριο της γειτονιάς σου. Το κέντρο της αποτελεί σπουδή στην αρχιτεκτονική και οι διακριτικοί πειρασμοί της είναι αρκετοί για να δοκιμάσουν τις αντιστάσεις σου, όπως και να’ χει θα βρει τρόπο να σε ικανοποιήσει. Αν στην αρχή διατύπωσα κάποια ένσταση, θα είναι μάλλον γιατί όπως τόσοι άλλοι προορισμοί κρύβει καλά τις ατέλειες της –ή αφήνει μόνο εκείνες που θέλει να δεις- κι αφού σε κεράσει τη φτιασιδωμένη ομορφιά της, μένεις τελικά με τη γεύση πως η διαφορά του ταξιδιού σου από μια επίσκεψη στο λούνα παρκ εντοπίζεται κυρίως στο άδειο σου πορτοφόλι.

h1

Ασελγώντας πάνω στο πτώμα της Αφρικής

27 Φεβρουαρίου, 2009

Την ιστορία της Αφρικής δεν μπορείς να την αφηγηθείς με συμβατικά μέσα, γιατί την ώρα που ο υπόλοιπος πλανήτης οργανώνονταν με βάση ένα ευρωκεντρικό μοντέλο, ζωγραφίζοντας σύνορα και ανακαλύπτοντας τους πολιτικούς χάρτες οι Αφρικανοί, απομονωμένοι από το κύμα των αλλαγών του διαφωτισμού, επέμεναν στη φυλετική οργάνωση που περιόριζε την ικανότητά τους να συγκροτήσουν μεγάλα εθνικά και αυτοδύναμα κράτη. Αυτό αποδείχτηκε και το “λάθος” τους, ολόκληρη η ήπειρος έγινε βορά στις επιδιώξεις των Ευρωπαίων. Βρισκόμαστε στα 1648 και με τη συνθήκη της Βεστφαλίας να καθιστά σαφώς προσδιορισμένα τα όρια κυριαρχίας του κάθε κράτους, οι Ευρωπαίοι απομακρύνουν τα πεδία συγκρούσεων από τη δική τους γη και στρέφονται στον υπόλοιπο κόσμο.

Η απότοκη περίοδος της αποικιοκρατίας εξελίχτηκε με ιδιαίτερο τρόπο για την Αφρική, της οποίας οι αυτόχθονες κάτοικοι δεν είχαν ανεπτυγμένη κάποια αίσθηση ενότητας (όπως το μανδύα κάποιας κοινής θρησκευτικής πίστης, η οποία έπαιξε το ρόλο αυτό για το Ισλάμ), για να αντισταθούν αποτελεσματικά ή αργότερα να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους. Τελικά οι φωνές για αυτοδιάθεση εμφανίστηκαν μόλις στον 20ο αιώνα και ευόδωσαν στο δεύτερο μισό του. Οι συνθήκες για να πάρουν οι Αφρικανοί τις τύχες τους ξανά στα χέρια τους ωρίμασαν μόνο όταν αυτοί καλλιέργησαν τις ιδέες της αυτονομίας και της εθνικής κυριαρχίας (έννοιες αρχικά άγνωστες, τις οποίες ειρωνικά γνώρισαν μέσω της επαφής με τους κατακτητές τους).

7555081
Οι προσπάθειες για ανεξαρτησία ήταν τελικά επιτυχείς γιατί, σε συνάρτηση με την άνθηση μιας παγκόσμιας ηθικής που υπαγόρευε το δικαίωμα του κάθε λαού στην αυτοκυριαρχία, οι δυτικοί αντιλήφθηκαν τα περιορισμένα οφέλη μιας μακρόχρονης επικυριαρχίας και αποχώρησαν σταδιακά από την Αφρική. Τα περιορισμένα οφέλη σαφώς σχετίζονται με τη μικρή ικανότητα της Αφρικανικής γης να προσφέρεις λόγους στην καπιταλιστική οικονομία για να επενδύσει πάνω της. Ο ορυκτός πλούτος της σαφώς και αποτέλεσε πόλο έλξης για πολυεθνικές και λαθρέμπορους, δεν μπόρεσε όμως να της προσδώσει το στάτους ενός παγκόσμιου παίκτη, όπως κάνει το πετρέλαιο για τη Μέση Ανατολή και τη Νότια Αμερική.

Σα συνέπεια, η Αφρική, αφού πρώτα βιάστηκε χωρίς αναστολές από τους Ευρωπαίους, πλέον με το πρόσχημα της αυτοδιάθεσης των λαών και του δόγματος της μη-παρεμβατικότητας έχει αφεθεί για τα καλά στην τύχη της. Πόλεμος, έλλειψη νερού και αρρώστιες θεριεύουν και καθιστούν το 1/5 της γήινης επιφάνειας ένα αφιλόξενο ναρκοπέδιο. Τι κρίμα που αυτή η γη, χρωματισμένη από την ανεπιθύμητη διαφορετικότητα του δέρματος της κατοίκων της, βαμμένη στο αίμα αιώνων αδικαιολόγητης καταπίεσης, δεν μπορεί να στρέψει τα βλέμματα του κόσμου πάνω της. Πώς αλήθεια να εξηγήσεις ότι

Την ώρα που σύσσωμη η ανθρωπότητα ξεσηκώθηκε για την εισβολή του Ισραήλ στην Παλαιστίνη, σύγχρονες αιματοχυσίες στην Αφρική, όπως στο Νταρφούρ και o λεγόμενος Παγκόσμιος Πόλεμος της Αφρικής (στο Κονγκό με πάνω από 5 εκατομμύρια θύματα) παραμένουν παντελώς άγνωστες. Καθώς οι ιδεολογίες δεν έχουν χώρο στις συγκρούσεις αυτές, είναι δύσκολο ακόμη και για τους ενεργούς δυτικούς πολίτες να λάβουν ξεκάθαρη στάση, οπότε “αναγκάζονται” να αδιαφορούν. Εύκολα λες ότι το Ισραήλ έχει το ρόλο του κακού, τι κάνεις όμως σε έναν εμφύλιο στη Σομαλία;
• Η γενοκτονία των Εβραίων έχει λάβει επικές (χολυγουντιανές) διαστάσεις, όμως οι σφαγιασμοί άμαχων Αφρικανών αγνοούνται από το σύγχρονο κόσμο. Συμπεριλαμβανομένης της πρώτης γενοκτονίας του 20ου αιώνα με θύματα των Γερμανών τους Χερέρο στη Ναμίμπια, αλλά και της αλληλοεξόντωσης των Χούτου και των Τούτσι στο Μπουρούντι (1972 και 1993) και τη Ρουάντα.
• Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία, Ολλανδία, Ιταλία, όλη σχεδόν η Ευρώπη και αργότερα το ψυχροπολεμικό δίπολο ΕΣΣΔ-ΗΠΑ άφησαν το αποτύπωμά τους πάνω στην Αφρική, όμως σήμερα κανείς δε φαίνεται να το θυμάται. Η αποχώρησή τους έγινε με σαφή ωφελιμιστικά κριτήρια και άφησε πίσω ανθρώπους ανίκανους να ανασυνταχθούν και να πορευτούν μόνοι τους.

tgi-fridays-mapΣήμερα κάποια κράτη της Αφρικής έχουν καταφέρει να ορθοποδήσουν, πολύ συχνά όμως η σταθερότητα αποδεικνύεται φαινομενική από τα αλλεπάλληλα πραξικοπήματα, που συνήθως υποβοηθούνται από δυτικά συμφέροντα και τη δράση ανταρτών με ασαφή κίνητρα. Η Βόρεια Αφρική βρίσκεται σε καλύτερη τύχη, γιατί ιστορικά έχει στενές σχέσεις με την Ευρώπη και επειδή είχε την τύχη να γίνει κομμάτι του Μουσουλμανικού κόσμου. Η υποσαχάρεια Αφρική σχεδόν στο σύνολο της αιμορραγεί, μάλιστα η Νότια Αφρική απέχει πολύ από την ανεπτυγμένη χώρα που θα μπορέσει να φιλοξενήσει το Μουντιάλ του 2012 και ταλανίζεται από τα ίδια προβλήματα με τους γείτονές της. Το απαρτχάιντ τελείωσε και αυτό ήταν αρκετό για να ησυχάσει η παγκόσμια συνείδηση, ποιος όμως νοιάζεται για τα προβλήματα που ενέκυψαν μετά την αποχώρηση των λευκών από την εξουσία;

Ενώ ο άξονας ανατολής-δύσης της «σύγκρουσης των πολιτισμών» του Huntington καθορίζει την πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, αυτός του βορρά-νότου δείχνει τις τεράστιες βιοτικές ανισότητες που καλείται να ξεπεράσει η σύγχρονη συνειδητοποιημένη διεθνής κοινωνία. Σε έναν κόσμο πολλών ταχυτήτων υπάρχουν κάποια (εκατομμύρια) παιδιά που δεν ονειρεύονται κι εγώ αναρωτιέμαι, μπορεί ένας χάρτης που δείχνει τη διείσδυση των TGI Fridays στην παγκόσμια αγορά να φανερώνει πόσο πίσω έχει μείνει η Μαύρη Ήπειρος;

h1

Fake Tales of Saloniki

21 Δεκέμβριος, 2008

«Θα κατέβω κέντρο να σπάσω και γω λίγο από τις βιτρίνες στην Τσιμισκή. Και ίσως βρω χρόνο να ανανεώσω την κάρτα μου στο Φωκά που έληξε»

Ήταν εδώ για μια, το πολύ δυο μέρες. Εκκωφαντική σιωπή πολλών για τα έργα λίγων. Μύριζε εκκλησία στους δρόμους, από τις στάχτες ανάβλυζε ελπίδα, καλά μεταμφιεσμένη σαν προβληματισμός. Συμμέτοχοι μιας ανορθόδοξης λιτανείας, περαστικοί, αυτοκίνητα, απενεργοποιημένα κομπρεσέρ, οτιδήποτε θα περίμενες να συνθέτει τον ήχο της πόλης, παρέμενε σιωπηλό, οι άνθρωποι και με το βλέμμα τους. Όσο αναπάντεχα ήρθε η «επανάσταση», τόσο γρήγορα έφυγε, μα όσοι περπάτησαν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης μετά την αναστάτωση, ξέρουν πως δεν ήταν επί ματαίω.

«Τα Μωρά στη Φωτιά ακυρώνουν συναυλία τους εν μέσω των ταραχών; Δηλαδή δεν ήταν όλα αυτά στα πλαίσια της συναυλίας;»

Η γενιά των 700 ευρώ φεύγει, η γενιά των μεγαλωμένων με Metrosport και Ραπτόπουλο έρχεται. Αρειανέ δεν είδες τίτλο εδώ και 40 χρόνια, αλλά σύντομα θα έχεις το δικό σου ραδιόφωνο, είναι μια παρηγοριά και αυτή. Δώρο στη γριά για τα 100 της χρόνια ο υποβιβασμός, λες; Για τον ΠΑΟΚ τι να πω, λάθος περίοδος να γράφεις σε blog. Περιμένω στη γωνία πάντως.

salonika1«Από όλες τις πορείες, μ’άρεσε πιο πολύ αυτή στα άδεια από κόσμο Pull’n’ Bear, όταν όλοι νόμιζαν ότι τα μαγαζιά ήταν κλειστά. Μήπως να γίνω ΑΚ-ιτης;«

Τελικά τι τρέχει μ’ αυτήν την πόλη; Παραδέξου ότι σε μαγεύει, ότι σου είναι αδιάφορη, δες τους παλιούς να νοσταλγούν τα στέκια τους και τους νέους να βαριούνται τα δικά τους. Είναι τα χίλια πρόσωπα της μεγαλούπολης, ή η ζεστασιά που δεν είχε ποτέ η Αθήνα; Το κέντρο της δεν είναι προς το παρόν πλημμυρισμένο από μετανάστες, τη δυτική γκετούπολη κάποιοι διαλέγουν να την αγνοούν, η Πυλαία και η Καλαμαριά τόσο έρημες, άντε να βγάλεις συμπέρασμα μετά. Nothing seems the same, still you never see the change from day to day..

«Σαλονικιέ μεταλλά σταμάτα τη μίρλα, μπορεί οι Maiden να μην ανηφορίσουν ποτέ, αλλά ο Γιαννιάς δίνει ρέστα φέτος.»

Λιμνούλες στην παραλιακή και ο νομάρχης Κολομπίνα, το Φυσικό στις φλόγες (στις ποιες;), χρυσαυγίτες στην Πάτρα (στη Θεσσαλονίκη που κρύφτηκαν;) φοιτητιλίκι, άρωμα Φεστιβάλ, Μόνικα-hype, Ανατόλια και Πανόραμα, στάση στο Kitchen Bar, μας αφήνεις και πας Ραχάτι, κατάληψη-φύγαμε για Καϊμακτσαλάν, η ίδια σπαστική φωνή κάθε πρωί στο 31, στο 10, παντού, δεν είναι πλέον μόνο στα λεωφορεία, ξέμεινες από ιδέες, μα η Νύμφη φροντίζει για σένα. Γι’αυτό θα κάτσεις σπίτι σου.

«Φρίκη, τι γράφω, σαν editorial του Τσιτσόπουλου είναι. Σε λίγο θ’αρχίσω να μιλάω σαν τον Κανάκη»

h1

Η δολοφονία, οι συγκρούσεις και η επόμενη μέρα

11 Δεκέμβριος, 2008

Στην προηγούμενη ανάρτηση θέλησα να δείξω πως, στην περίπτωση της δολοφονίας του Αλ. Γρηγορόπουλου, αν θύμα και θήτης είχαν αλλάξει ρόλους, οι αντιδράσεις θα ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες από αυτές που εκδηλώθηκαν κατά το πρώτο τουλάχιστον διάστημα μετά το συμβάν. Έκτοτε μεσολάβησαν εκτεταμένοι βανδαλισμοί και κλεφτοπόλεμος αυτών που τους προκαλούσαν με την αστυνομία, με αποτέλεσμα να εμφανιστεί στην κοινή γνώμη μέρος των συμπτωμάτων που προέβλεπα σε περίπτωση που πράγματι είχε συντελεστεί η αλλαγή ρόλων.

Παραλύοντας μπροστά στις αλλεπάλληλες καταστροφές οι απλοί παρατηρητές βρίσκονται αναποφάσιστοι στο μεταίχμιο δύο τελείως διαφορετικών απόψεων. Η μία εγκρίνει τις διαδηλώσεις και εν μέρη δικαιολογεί τα επεισόδια (αν και όχι στο σύνολό τους), αναγνωρίζοντας τους λόγους που οδήγησαν στην εξέγερση, η άλλη επιθυμεί την επιβολή της έννομης τάξης, μάλιστα πολλοί θιασώτες της θα κατέφευγαν ευχαρίστως και σε μέτρα που είναι ομολογουμένως ακραία, έστω και αν προβλέπονται από το σύνταγμα.
Η στροφή αυτή της κοινής γνώμης δείχνει τον έντεχνο τρόπο με τον οποίο χειρίστηκαν τα γεγονότα οι άμεσα πληγέντες από την ανατρεπτική κατάσταση (ας πούμε αφηρημένα το κράτος), επιβεβαιώνοντας όσα είχα γράψει δύο μέρες πριν, ότι «Όποιος μπορεί και ελέγχει τέτοια εκρηκτικά περιστατικά (προκαλώντας ή αποτρέποντάς τα)» μπορεί να φέρει τις καταστάσεις στα μέτρα του. Λέγοντας «ελέγχει» δε θέλω να αναφερθώ σε προβοκάτσιες, συνεργασία της αστυνομίας με παρακρατικούς κλπ, γιατί τα συμπεράσματα που θέλω να καταλήξω προκύπτουν ακόμη και αν τα παραπάνω δεν ισχύουν. Ας υποθέσουμε δηλαδή, πως τα επεισόδια δεν υπήρξαν κατευθυνόμενα, αλλά έγιναν πράγματι από αντίδραση, έστω τυφλή, για το θάνατο ενός παιδιού, οπότε οι κυβερνόντες δεν προχώρησαν σε αυτόνομες ενέργειες για να εκμεταλλευτούν τα επεισόδια, απλά χρησιμοποίησαν έξυπνα μέσα όπως τα ΜΜΕ και η αδράνεια της αστυνομίας.

Οι μηχανισμοί ενός ανθρώπου που κινητοποιούνται λόγω των βανδαλισμών δε διαφέρουν από αυτούς που τον εξόργισαν μετά τη δολοφονία. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ενστικτώδη αντίδραση σε μια (διαφορετική κάθε φορά) μορφή αδικίας. Αν μπορούσαμε να απομονώσαμε χρονικά τις δύο καταστάσεις, τότε θα είχαμε ακριβώς τις ίδιες αντιδράσεις, μόνο που επειδή τώρα εκδηλώνονται ταυτόχρονα παρατηρούμε τους ανθρώπους να παρουσιάζονται συγχυσμένοι και με δύο γνώμες φαινομενικά ασυμβίβαστες. Ζητούν να αποδοθεί κοινωνική δικαιοσύνη και εφόσον αναγνωρίζουν την υπαιτιότητα του κράτους εγκρίνουν τις διαδηλώσεις εναντίον του, ενώ την ίδια στιγμή επιθυμούν αποκατάσταση της ηρεμίας και αποφυγή κάθε είδους αδικαιολόγητων πράξεων βίας.

Κρίνω πως εφόσον έχουν εμφανιστεί δύο τάσεις, που είναι κοινή πίστη ότι η μία φέρει απαραίτητα διαφορετικά αποτελέσματα από την άλλη, οι κοινωνικοί μηχανισμοί θα οδηγήσουν αργά η γρήγορα στην οριστική επικράτηση μίας εκ των δύο. Τα απτά αποτελέσματα της καθεμίας μεταφράζονται ως εξής: α) Καλλιέργεια ριζοσπαστικής συνείδησης, κλιμάκωση σε βάθος χρόνου των πιέσεων προς περιορισμό της κρατικής εξουσίας, η οποία υποχωρεί συμβιβαζόμενη ή β) Σταδιακή ενίσχυση μέτρων που εγγυούνται την ασφάλεια των πολιτών και την επιστροφή στην κανονικότητα. Καθώς το μαχαίρι και το καρπούζι βρίσκονται στα χέρια της εξουσίας, αυτή ουσιαστικά θα καθορίσει ποια κατεύθυνση θα πάρουν τα πράγματα, με γνώμονα πάντα τις λιγότερες δυνατές απώλειες σε ψήφους και δύναμη.

Αν και πιστεύω πως αναπόφευκτα η ζυγαριά θα κάτσει σε κάποια από τις δύο μεριές, θεωρώ επίσης δεδομένο πως στις τάξεις αντιεξουσιαστών και κρατιστών (εδώ γενικεύω αναγκαστικά) θα υπάρξει μεγάλη πόλωση, η οποία θα οδηγήσει τη χώρα σε μία ενταμένη περίοδο συγκρούσεων. Οι συγκρούσεις αυτές όμως δε θα φτάσουν ποτέ στα κεντρικά δελτία ειδήσεων.

h1

Αντιεξουσιαστές και ποδόσφαιρο

8 Δεκέμβριος, 2008

exarchiaΔεν είμαστε πάντα ικανοί να διαπιστώσουμε πότε γράφεται ιστορία, υπάρχει ωστόσο διάχυτη η εντύπωση πως ο θάνατος του 16χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και τα γεγονότα που ακολούθησαν (και συνεχίζουν να διαδραματίζονται την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές) θα αποτελέσουν κομβικό σημείο στην πορεία της σύγχρονης Ελλάδας. Οι εν πολλοίς αυθόρμητες εξεγέρσεις (ναι, υπάρχει το indymedia, αλλά η κινητοποίηση μόνο συντονισμένη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί) δείχνουν πολλά για τις συνέπειες που μπορεί να έχει ένα μεμονωμένο και συχνά τυχαίο περιστατικό.

Δεδομένου του χρόνιου πολέμου αντιεξουσιαστών-αστυνομίας, της γεμάτης προβλήματα διοίκησης της ΕΛΑΣ και των γενικότερων κοινωνικών προβλημάτων και αδικιών που ενίσχυσαν τη γενικευμένη αντίδραση, δεν πρέπει να παραλειφθεί η σημασία του συμβάντος καθεαυτού στα πλαίσια του γενικότερου κλίματος. Στο σχολείο μάθαμε πως πίσω από κάθε μεγάλη ιστορική στιγμή βρίσκεται πλήθος αιτίων, που όμως δεν εκδηλώνονται παρά μόνον αν δοθεί η κατάλληλη αφορμή.

Η δολοφονία του πιτσιρικά έπαιξε εδώ το ρόλο της αφορμής. Από το πλήθος των ιστορικών παραδειγμάτων ένα από τα πιο γνωστά είναι μία άλλη δολοφονία, αυτή του αρχιδούκα F. Ferdinand στο Σεράγεβο, η οποία πυροδότησε τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Και ενώ δεν αμφισβητείται η δράση της δολοφονίας αυτής σαν καταλύτης, δεν πρέπει κανείς να πιστεύει πως η πορεία των γεγονότων ήταν προδιαγεγραμμένη και ανεξάρτητη αυτής. Δεν είναι δηλαδή σαφές κατά πόσο τα πράγματα θα είχαν λάβει την ίδια τροπή, ή αν θα είχε αποτραπεί ή εξελιχθεί διαφορετικά ο πόλεμος, αν δεν είχε προηγηθεί η δολοφονία.

Για να κάνω πιο σαφή την αξία αυτού του ερωτήματος, θα χρησιμοποιήσω το παράδειγμα κάποιου που βρίσκεται στο εκτελεστικό απόσπασμα και περιμένει το τέλος του. Αν το (ας υποθέσουμε μοναδικό) όπλο που έχουν στη διάθεσή τους οι κατήγοροί του βρεθεί ελαττωματικό, τότε μπορεί τελικά ο κατηγορούμενος να την βγάλει καθαρή (να ερμηνευτεί σα θείο σημάδι η αχρηστία του όπλου, να μην υπάρχει εναλλακτικός τρόπος εκτέλεση της ποινής, να έρθει καινούργια διαταγή ενόσω ψάχνουν για άλλο όπλο κ.ο.κ.). Έχει αποφύγει το θάνατο, αν και προφανώς δεν έχουν διαφοροποιηθεί οι λόγοι που τον έφεραν στο απόσπασμα. Το συμπέρασμα είναι πως μολονότι οι παράγοντες που οδηγούν στην ισχύουσα κατάσταση παραμένουν αμετάβλητοι, εντούτοις κάποιο ανεξάρτητο γεγονός ενδέχεται να αλλάξει τελείως τα δεδομένα. Οι αίτιες δεν επαρκούν, πρέπει μία μεμονωμένη ενέργεια να θέσει σε κίνηση τους μηχανισμούς που αυτές έχουν κατασκευάσει.

Επανερχόμενος στα πρόσφατα γεγονότα, θα εξετάσω το ζήτημα θεωρώντας αυτήν τη φορά πως η δολοφονία των Εξαρχείων έχει διαφορετικούς πρωταγωνιστές, καθώς και τις λογικοφανείς αντιδράσεις που υποθέτω ότι θα προκαλούνταν κάθε φορά. Υπενθυμίζω πως οι συσχετισμοί που παρατέθηκαν στη δεύτερη παράγραφο εξακολουθούν να ισχύουν, δηλαδή είναι δεδομένη η κόντρα αντιεξουσιαστών-αστυνομικών κ.ο.κ.

α) Δολοφόνος και θύμα είναι τυχαία πρόσωπα. Πιθανή αντίδραση της κοινής γνώμης: Αδιαφορία, που διαταράσσεται ελάχιστα από ιδιαιτερότητες του θύματος, όπως η ηλικία του. Δε σημειώνονται διαδηλώσεις και επεισόδια, το θέμα παρέρχεται πολύ γρήγορα.
β) Οι ρόλοι αντιστρέφονται, δολοφόνος αντιεξουσιαστής, θύμα αστυνομικός. Η κοινή γνώμη ξεσηκώνεται, το περιστατικό γίνεται αφορμή για να ληφθούν σκληρά μέτρα για την πάταξη παρομοίων συμπεριφορών. Δε σημειώνονται διαδηλώσεις και επεισόδια, το θέμα παρέρχεται σχετικά γρήγορα, μα υπάρχει γενικότερο κλίμα εναντίον κάθε εξωκοινοβουλευτικής πολιτικής ομάδας.

Θέλω με αυτόν τον τρόπο να δείξω πως σε μία αλληλουχία γεγονότων, κάθε κρίκος είναι αναπόσπαστος και ειδικά ο τελευταίος. Μία μικρή αλλαγή μπορεί να φέρει τελείως διαφορετικά αποτελέσματα (πολύ θα ήθελα να μπλέξω και τη θεωρία του χάους εδώ, αλλά ευτυχώς το γλίτωσες), πόσο μάλλον όταν μελετάμε κοινωνικά φαινόμενα. Όποιος μπορεί και ελέγχει τέτοια εκρηκτικά περιστατικά (προκαλώντας ή αποτρέποντάς  τα), μπορεί ακόμη και να νομιμοποιήσει πράξεις, που ειδάλλως δε θα δικαιολογούσε κανείς. Έτσι εκμεταλλεύτηκε την 9/11 η Αμερικάνικη κυβέρνηση για να κυνηγήσει χίμαιρες και επ’ ευκαιρία να οργανώσει δύο αιματηρούς πόλεμους, έτσι μεγάλο μέρος της Ελληνικής κοινωνίας έδωσε άφεση στις πράξεις εκδίκησης για τον άδικο χαμό του Αλέξανδρου (δεν κρίνω εδώ τις αντιδράσεις, αλλά το πως αντιμετωπίστηκαν). Το ιστορικό βίας και αντιπαραθέσεων στη χώρα μας, η αυξανόμενη δυσαρέσκεια και ένα τραγικό περιστατικό δημιούργησαν ένα εύφλεκτο μίγμα, που σύμφωνα με τα παραπάνω είναι δικαιολογήσιμο για έναν μελετητή-παρατηρητή. Εν μέρη και για την κοινή γνώμη.

iraklisΓενικεύοντας, μπορώ πλέον να κατανοήσω γιατί, μετά από μία μέτρια εμφάνιση, ένα γκολ μπορεί να λυτρώσει τους μέχρι πρότινος αγανακτισμένους οπαδούς, ενώ αν μία πολύ καλή παρουσία δε συνοδευτεί με νίκη μπορεί αυτοί να στραφούν εναντίον παικτών και διοίκησης. Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα, αυτό του παιχνιδιού Ηρακλής-Θρασύβουλος, που διεξήχθη τη μέρα μετά τη δολοφονία.

Απίστευτη η ΠΑΕ Ηρακλής, απέδωσε λίγο πολύ την εισβολή των φιλάθλων της σε «παρείσφρηση αναρχικών στοιχείων«! Όπως και να χει την έβγαλε καθαρή, ενώ λίγα χρόνια νωρίτερα ο Άρης υποβιβάστηκε στη Β’ εθνική μετά από παρόμοιο περιστατικό. Να βγάλω και το ποδοσφαιρικό μου άχτι επ’ ευκαιρία 😛

h1

Ένα ηρωικό post

13 Νοέμβριος, 2008

Το blog κάνει ηρωικές προσπάθειες να μείνει πιστό στο τάμα του για αυτό-εγκατάλειψη κι αράχνες έχουν αρχίσει να κεντούν πάνω στις ξεχασμένες του αναρτήσεις. Όποια ελπίδα υπάρχει για να ανακοπεί αυτή η πορεία προς το χρονοντούλαπο της μπλογκοιστορίας,  έχει εναποτεθεί στα χέρια και την τσεκουρεμένη έμπνευσή μου. Όρεξη υπάρχει, food for thought προσφέρεται καθημερινά σε γενναίες δόσεις, αλλά κάθε φορά σκαλώνω. Σε πείσμα της άρνησης του πνεύματος να συνεργαστεί, θα ξεκινήσω μια μικρή «μελέτη» πάνω στους ήρωες (οι ηρωικές προσπάθειες που λέγαμε). Μην πάει ο νους σου στο Θεόδωρο, ούτε στη Λασκαρίνα, κι αλίμονο, αισθάνομαι πολύ μικρός για να πιάσω στα πλήκτρα μου τους ήρωες της DC και της Marvel.

Η σημασία της λέξης “ήρωας” (εφεξής χωρίς εισαγωγικά), όπως αυτή θα χρησιμοποιηθεί σε αυτό το εισαγωγικό κείμενο και σε όσα θα ακολουθήσουν, καλό θα ήταν να αποσαφηνιστεί από την αρχή. Σαν ήρωα θέλω να χαρακτηρίσω το πρόσωπο εκείνο, στο οποίο βρίσκουν κοινό τόπο οι πεποιθήσεις, απόψεις και πράξεις μιας ομάδας ατόμων με κοινά γνωρίσματα. Το πρόσωπο αυτό αποκτά χαρακτήρα συμβολικό στα μάτια των μελών της ομάδας και αναγνωρίζεται σαν ο εκφραστής, ή η ενσάρκωση όσων οι ίδιοι πιστεύουν και πρεσβεύουν, ταυτίζοντάς το ουσιαστικά με έννοιες αφηρημένες και ασαφείς.

Με ενδιαφέρει κυρίως μια ματιά εκ των έσω, viz οι λόγοι για τους οποίους κάποιος φτάνει να αντιπροσωπεύει αφενός ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων και αφετέρου πώς καταφέρνει να συνοψίζει με τις συνήθως απλές ενέργειές του σύνθετες δομές, όπως φερ’ ειπείν φιλοσοφικά συστήματα, ή καλλιτεχνικά ρεύματα. Η αποδοχή των ηρώων είναι συνήθως καθολική και αναμφισβήτητη στα πλαίσια των ομοϊδεατών του και αυτό είναι ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να μελετηθεί.

Δεδομένων των παραπάνω ορισμών είναι φανερό πως τα παραδείγματα ηρώων που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια δεν χρειάζεται απαραιτήτως να είναι γνωστά πέραν του κύκλου στον οποίο έχουν “ηρωποιηθεί”, ενώ ενδέχεται έξω από αυτόν να μη φέρουν μεγάλης εκτίμησης, ή ακόμα να έχουν σφοδρούς πολέμιους. Φυσικά δεν υπάρχει απαραίτητα κάτι ηρωικό στις πράξεις αυτών των ατόμων, ωστόσο η ανάδειξη τους σε σημαίνοντα πρόσωπα στις τάξεις ενός κοινωνικού συνόλου, συχνά συνοδεύεται με δάφνες και επαίνους αντάξιους ενός ήρωα, αναγνώριση που συχνά τους καθιστά αυθεντίες και τους αποδίδει σπουδαίες, ίσως ηρωικές ιδιότητες. Έχω υπόψη το αδόκιμο του όρου, αλλά είναι ό,τι πιο κοντινό σε αυτό που θέλω να περιγράψω.

Η μελέτη αυτή βρήκε (ψηφιακό) έδαφος για να αποκτήσει μορφή και δυνητικούς αναγνώστες σε εσάς που επισκέπτεστε το blog. Δεν υπόσχομαι ότι θα καταλήξω σε οποιαδήποτε μορφής συμπεράσματα, πόσο μάλλον αξιόλογα. Αρχίζοντας με αυτές τις πρώτες σκέψεις, θα αναπτύξω κατόπιν κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις ηρώων και θα καταλήξω, ει δυνατόν, με μια τελευταία δημοσίευση που θα περιλαμβάνει τα όποια συμπεράσματα. Το πρώτο κείμενο είναι αφιερωμένο στη συγγραφέα Ayn Rand και βρίσκεται ήδη στα σκαριά.

h1

Για τη συμφωνία θεωρίας και πειράματος στις φυσικές επιστήμες

4 Οκτώβριος, 2008

Ασχολούμενοι με τη συμφωνία θεωρίας και πειράματος αξίζει πρωταρχικά να εξετάσουμε τη φιλοσοφική θεώρηση της πραγματικότητας στα πλαίσια της οποίας έχει σημασία αυτή η συμφωνία. Είναι αυτή που εκφράζει τη δογματική πίστη πως ο κόσμος μας διέπεται από ένα σύνολο νόμων που τον περιγράφουν και χαρακτηρίζουν κάθε δραστηριότητά του. Η επαγωγική σκέψη κυριαρχεί σε αυτήν τη φιλοσοφία και έτσι αν υποθέσουμε πως γνωρίζουμε κάποιο νόμο μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι καθετί που βρίσκεται υπό την επίδρασή του θα παρουσιάσει συγκεκριμένη συμπεριφορά. Δηλαδή αν εκ των προτέρων γνωρίζουμε πως μια θεωρία είναι ορθή, εφαρμόζοντάς την (και μηδενίζοντας τους εξωτερικούς παράγοντες) πρέπει απαραιτήτως τα αποτελέσματα να συμπεριλαμβάνονται στα προβλεπόμενα.

Όμως επειδή καμία θεωρία δεν είναι a priori και αξιωματικά ορθή ακολουθείται η αντίστροφη διαδικασία, σε μια προσπάθεια να συμπεράνουμε ποιοι είναι αυτοί οι νόμοι. Πρόκειται για την ονομαζόμενη πειραματική διαδικασία, δηλαδή τη διατύπωση υποθέσεων και τον κατοπινό έλεγχο της ορθότητας αυτών μέσα από τη διεξαγωγή πειραμάτων. Με την έννοια αυτή η θεωρία θα μπορούσε να υπάρχει και χωρίς το πείραμα, είναι ωστόσο αυτό που συμβάλλει στο ξεσκαρτάρισμα όσων θεωριών αποκλίνουν από την πραγματικότητα.

Κατ’ ουσίαν ο ρόλος ενός πειράματος δεν είναι απόλυτα επιβεβαιωτικός, αφού καθενός επιτυχημένου πειράματος μπορεί να έπεται ένα που θα το αναιρέσει. Όταν δε, υπάρχει πλήθος πειραματικών αποτελεσμάτων που συμφωνεί με τα προβλεπόμενα αυτό δε συνεπάγεται την αδιαμφισβήτητη ορθότητα τής αρχικής υπόθεσης, έστω και αν συμβάλλει στην ενίσχυσή της. Αντίθετα, αν τα δεδομένα που προκύπτουν μετά από ικανοποιητικό αριθμό πειραμάτων διαφωνούν με τη θεωρία, αυτός είναι ένας πολύ καλός λόγος για την επανεξέταση αυτής και για την προσωρινή απόρριψή της. Θα μπορούσαμε ενδεχομένως να το χαρακτηρίσουμε απαραίτητη άλλα όχι επαρκή συνθήκη για την αποδοχή μιας θεωρίας.

Μία άλλη συνέπεια του ορισμού της πειραματικής διαδικασίας είναι πως η διατύπωση κάποιων θέσεων, έστω και ως μια απλή αυθαίρετη υπόθεση είναι απαραίτητη και πάντα προηγείται του ελέγχου αυτών. Η πρόταση αυτή έχει καθολική ισχύ και δεν μπορεί το πείραμα να γίνεται πρώτο αφού έτσι αναιρείται ο ελεγκτικός χαρακτήρας του. Οι περιπτώσεις όπου η διεξαγωγή κάποιου πειράματος οδήγησε στη διατύπωση νέων θεωριών μπορούν γενικά να αποδοθούν σε μία από τις δύο ακόλουθες αιτίες. Στην αδυναμία πρόβλεψης των αποτελεσμάτων (γιατί η θεωρία είναι ελλιπής ή απλώς λανθασμένη) και στην αδυναμία διεξαγωγής απολύτως ακριβών πειραμάτων (λόγω ελλιπούς τεχνογνωσίας ή επειδή δε λήφθηκαν υπόψιν όλες οι αρχικές παράμετροι).

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως υπάρχει και η περίπτωση όπου πειράματα διεξάγονται κάτω από τυχαίες ή/και απροσδιόριστες συνθήκες με την προσδοκία τα αποτελέσματα που θα προκύψουν να προσφέρονται για θεωρητικά συμπεράσματα, ωστόσο η τελευταία περίπτωση δεν εμπίπτει στην αυστηρώς καθορισμένη πειραματική μέθοδο, αλλά σε αυτήν του εμπειρισμού. Στον τελευταίο το πείραμα είναι αυτοσκοπός και δε γίνεται στα πλαίσια εξακρίβωσης της ορθότητας μιας θεωρίας, γι’ αυτό και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται είναι από ελαστικές μέχρι και τυχαίες και απέχουν παρασάγγας από εικείνες της πειραματικής μεθόδου που θέλει να ελέγχει κάθε παράμετρο τής διεξαγωγής του. Δεν προσφέρεται δηλαδή για έλεγχο θέσεων.

Χωρίς αμφιβολία η εξέταση τού κατά πόσο συμφωνούν θεωρία και πείραμα είναι μείζονος σημασίας και συνήθως απαραίτητη για την διαμόρφωση αξιόλογων συμπερασμάτων. Είναι ιδιαίτερα επισφαλές για έναν επιστήμονα να συνεχίσει για πολύ τις εικασίες του χωρίς έλεγχο, γι’ αυτό και πρέπει να διεξάγει πειράματα. Από τα δύο πιθανά αποτελέσματα που ενδέχεται να προκύψουν με τη χρήση της συγκεκριμένης μεθοδολογίας, δηλαδή αυτό της συμφωνίας και εκείνο της ασυμφωνίας μεταξύ θεωρίας και πειράματος, το πρώτο θα ωθήσει τον επιστήμονα προς την επέκταση και βελτίωση των αρχικών του υποθέσεων, όμως η ιστορία έδειξε πως και η ασυμφωνία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την εξέλιξη των ιδεών.