Archive for the ‘Επίκαιρα’ Category

h1

Η δολοφονία, οι συγκρούσεις και η επόμενη μέρα

11 Δεκέμβριος, 2008

Στην προηγούμενη ανάρτηση θέλησα να δείξω πως, στην περίπτωση της δολοφονίας του Αλ. Γρηγορόπουλου, αν θύμα και θήτης είχαν αλλάξει ρόλους, οι αντιδράσεις θα ήταν εκ διαμέτρου αντίθετες από αυτές που εκδηλώθηκαν κατά το πρώτο τουλάχιστον διάστημα μετά το συμβάν. Έκτοτε μεσολάβησαν εκτεταμένοι βανδαλισμοί και κλεφτοπόλεμος αυτών που τους προκαλούσαν με την αστυνομία, με αποτέλεσμα να εμφανιστεί στην κοινή γνώμη μέρος των συμπτωμάτων που προέβλεπα σε περίπτωση που πράγματι είχε συντελεστεί η αλλαγή ρόλων.

Παραλύοντας μπροστά στις αλλεπάλληλες καταστροφές οι απλοί παρατηρητές βρίσκονται αναποφάσιστοι στο μεταίχμιο δύο τελείως διαφορετικών απόψεων. Η μία εγκρίνει τις διαδηλώσεις και εν μέρη δικαιολογεί τα επεισόδια (αν και όχι στο σύνολό τους), αναγνωρίζοντας τους λόγους που οδήγησαν στην εξέγερση, η άλλη επιθυμεί την επιβολή της έννομης τάξης, μάλιστα πολλοί θιασώτες της θα κατέφευγαν ευχαρίστως και σε μέτρα που είναι ομολογουμένως ακραία, έστω και αν προβλέπονται από το σύνταγμα.
Η στροφή αυτή της κοινής γνώμης δείχνει τον έντεχνο τρόπο με τον οποίο χειρίστηκαν τα γεγονότα οι άμεσα πληγέντες από την ανατρεπτική κατάσταση (ας πούμε αφηρημένα το κράτος), επιβεβαιώνοντας όσα είχα γράψει δύο μέρες πριν, ότι «Όποιος μπορεί και ελέγχει τέτοια εκρηκτικά περιστατικά (προκαλώντας ή αποτρέποντάς τα)» μπορεί να φέρει τις καταστάσεις στα μέτρα του. Λέγοντας «ελέγχει» δε θέλω να αναφερθώ σε προβοκάτσιες, συνεργασία της αστυνομίας με παρακρατικούς κλπ, γιατί τα συμπεράσματα που θέλω να καταλήξω προκύπτουν ακόμη και αν τα παραπάνω δεν ισχύουν. Ας υποθέσουμε δηλαδή, πως τα επεισόδια δεν υπήρξαν κατευθυνόμενα, αλλά έγιναν πράγματι από αντίδραση, έστω τυφλή, για το θάνατο ενός παιδιού, οπότε οι κυβερνόντες δεν προχώρησαν σε αυτόνομες ενέργειες για να εκμεταλλευτούν τα επεισόδια, απλά χρησιμοποίησαν έξυπνα μέσα όπως τα ΜΜΕ και η αδράνεια της αστυνομίας.

Οι μηχανισμοί ενός ανθρώπου που κινητοποιούνται λόγω των βανδαλισμών δε διαφέρουν από αυτούς που τον εξόργισαν μετά τη δολοφονία. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ενστικτώδη αντίδραση σε μια (διαφορετική κάθε φορά) μορφή αδικίας. Αν μπορούσαμε να απομονώσαμε χρονικά τις δύο καταστάσεις, τότε θα είχαμε ακριβώς τις ίδιες αντιδράσεις, μόνο που επειδή τώρα εκδηλώνονται ταυτόχρονα παρατηρούμε τους ανθρώπους να παρουσιάζονται συγχυσμένοι και με δύο γνώμες φαινομενικά ασυμβίβαστες. Ζητούν να αποδοθεί κοινωνική δικαιοσύνη και εφόσον αναγνωρίζουν την υπαιτιότητα του κράτους εγκρίνουν τις διαδηλώσεις εναντίον του, ενώ την ίδια στιγμή επιθυμούν αποκατάσταση της ηρεμίας και αποφυγή κάθε είδους αδικαιολόγητων πράξεων βίας.

Κρίνω πως εφόσον έχουν εμφανιστεί δύο τάσεις, που είναι κοινή πίστη ότι η μία φέρει απαραίτητα διαφορετικά αποτελέσματα από την άλλη, οι κοινωνικοί μηχανισμοί θα οδηγήσουν αργά η γρήγορα στην οριστική επικράτηση μίας εκ των δύο. Τα απτά αποτελέσματα της καθεμίας μεταφράζονται ως εξής: α) Καλλιέργεια ριζοσπαστικής συνείδησης, κλιμάκωση σε βάθος χρόνου των πιέσεων προς περιορισμό της κρατικής εξουσίας, η οποία υποχωρεί συμβιβαζόμενη ή β) Σταδιακή ενίσχυση μέτρων που εγγυούνται την ασφάλεια των πολιτών και την επιστροφή στην κανονικότητα. Καθώς το μαχαίρι και το καρπούζι βρίσκονται στα χέρια της εξουσίας, αυτή ουσιαστικά θα καθορίσει ποια κατεύθυνση θα πάρουν τα πράγματα, με γνώμονα πάντα τις λιγότερες δυνατές απώλειες σε ψήφους και δύναμη.

Αν και πιστεύω πως αναπόφευκτα η ζυγαριά θα κάτσει σε κάποια από τις δύο μεριές, θεωρώ επίσης δεδομένο πως στις τάξεις αντιεξουσιαστών και κρατιστών (εδώ γενικεύω αναγκαστικά) θα υπάρξει μεγάλη πόλωση, η οποία θα οδηγήσει τη χώρα σε μία ενταμένη περίοδο συγκρούσεων. Οι συγκρούσεις αυτές όμως δε θα φτάσουν ποτέ στα κεντρικά δελτία ειδήσεων.

Advertisements
h1

Αντιεξουσιαστές και ποδόσφαιρο

8 Δεκέμβριος, 2008

exarchiaΔεν είμαστε πάντα ικανοί να διαπιστώσουμε πότε γράφεται ιστορία, υπάρχει ωστόσο διάχυτη η εντύπωση πως ο θάνατος του 16χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και τα γεγονότα που ακολούθησαν (και συνεχίζουν να διαδραματίζονται την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές) θα αποτελέσουν κομβικό σημείο στην πορεία της σύγχρονης Ελλάδας. Οι εν πολλοίς αυθόρμητες εξεγέρσεις (ναι, υπάρχει το indymedia, αλλά η κινητοποίηση μόνο συντονισμένη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί) δείχνουν πολλά για τις συνέπειες που μπορεί να έχει ένα μεμονωμένο και συχνά τυχαίο περιστατικό.

Δεδομένου του χρόνιου πολέμου αντιεξουσιαστών-αστυνομίας, της γεμάτης προβλήματα διοίκησης της ΕΛΑΣ και των γενικότερων κοινωνικών προβλημάτων και αδικιών που ενίσχυσαν τη γενικευμένη αντίδραση, δεν πρέπει να παραλειφθεί η σημασία του συμβάντος καθεαυτού στα πλαίσια του γενικότερου κλίματος. Στο σχολείο μάθαμε πως πίσω από κάθε μεγάλη ιστορική στιγμή βρίσκεται πλήθος αιτίων, που όμως δεν εκδηλώνονται παρά μόνον αν δοθεί η κατάλληλη αφορμή.

Η δολοφονία του πιτσιρικά έπαιξε εδώ το ρόλο της αφορμής. Από το πλήθος των ιστορικών παραδειγμάτων ένα από τα πιο γνωστά είναι μία άλλη δολοφονία, αυτή του αρχιδούκα F. Ferdinand στο Σεράγεβο, η οποία πυροδότησε τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Και ενώ δεν αμφισβητείται η δράση της δολοφονίας αυτής σαν καταλύτης, δεν πρέπει κανείς να πιστεύει πως η πορεία των γεγονότων ήταν προδιαγεγραμμένη και ανεξάρτητη αυτής. Δεν είναι δηλαδή σαφές κατά πόσο τα πράγματα θα είχαν λάβει την ίδια τροπή, ή αν θα είχε αποτραπεί ή εξελιχθεί διαφορετικά ο πόλεμος, αν δεν είχε προηγηθεί η δολοφονία.

Για να κάνω πιο σαφή την αξία αυτού του ερωτήματος, θα χρησιμοποιήσω το παράδειγμα κάποιου που βρίσκεται στο εκτελεστικό απόσπασμα και περιμένει το τέλος του. Αν το (ας υποθέσουμε μοναδικό) όπλο που έχουν στη διάθεσή τους οι κατήγοροί του βρεθεί ελαττωματικό, τότε μπορεί τελικά ο κατηγορούμενος να την βγάλει καθαρή (να ερμηνευτεί σα θείο σημάδι η αχρηστία του όπλου, να μην υπάρχει εναλλακτικός τρόπος εκτέλεση της ποινής, να έρθει καινούργια διαταγή ενόσω ψάχνουν για άλλο όπλο κ.ο.κ.). Έχει αποφύγει το θάνατο, αν και προφανώς δεν έχουν διαφοροποιηθεί οι λόγοι που τον έφεραν στο απόσπασμα. Το συμπέρασμα είναι πως μολονότι οι παράγοντες που οδηγούν στην ισχύουσα κατάσταση παραμένουν αμετάβλητοι, εντούτοις κάποιο ανεξάρτητο γεγονός ενδέχεται να αλλάξει τελείως τα δεδομένα. Οι αίτιες δεν επαρκούν, πρέπει μία μεμονωμένη ενέργεια να θέσει σε κίνηση τους μηχανισμούς που αυτές έχουν κατασκευάσει.

Επανερχόμενος στα πρόσφατα γεγονότα, θα εξετάσω το ζήτημα θεωρώντας αυτήν τη φορά πως η δολοφονία των Εξαρχείων έχει διαφορετικούς πρωταγωνιστές, καθώς και τις λογικοφανείς αντιδράσεις που υποθέτω ότι θα προκαλούνταν κάθε φορά. Υπενθυμίζω πως οι συσχετισμοί που παρατέθηκαν στη δεύτερη παράγραφο εξακολουθούν να ισχύουν, δηλαδή είναι δεδομένη η κόντρα αντιεξουσιαστών-αστυνομικών κ.ο.κ.

α) Δολοφόνος και θύμα είναι τυχαία πρόσωπα. Πιθανή αντίδραση της κοινής γνώμης: Αδιαφορία, που διαταράσσεται ελάχιστα από ιδιαιτερότητες του θύματος, όπως η ηλικία του. Δε σημειώνονται διαδηλώσεις και επεισόδια, το θέμα παρέρχεται πολύ γρήγορα.
β) Οι ρόλοι αντιστρέφονται, δολοφόνος αντιεξουσιαστής, θύμα αστυνομικός. Η κοινή γνώμη ξεσηκώνεται, το περιστατικό γίνεται αφορμή για να ληφθούν σκληρά μέτρα για την πάταξη παρομοίων συμπεριφορών. Δε σημειώνονται διαδηλώσεις και επεισόδια, το θέμα παρέρχεται σχετικά γρήγορα, μα υπάρχει γενικότερο κλίμα εναντίον κάθε εξωκοινοβουλευτικής πολιτικής ομάδας.

Θέλω με αυτόν τον τρόπο να δείξω πως σε μία αλληλουχία γεγονότων, κάθε κρίκος είναι αναπόσπαστος και ειδικά ο τελευταίος. Μία μικρή αλλαγή μπορεί να φέρει τελείως διαφορετικά αποτελέσματα (πολύ θα ήθελα να μπλέξω και τη θεωρία του χάους εδώ, αλλά ευτυχώς το γλίτωσες), πόσο μάλλον όταν μελετάμε κοινωνικά φαινόμενα. Όποιος μπορεί και ελέγχει τέτοια εκρηκτικά περιστατικά (προκαλώντας ή αποτρέποντάς  τα), μπορεί ακόμη και να νομιμοποιήσει πράξεις, που ειδάλλως δε θα δικαιολογούσε κανείς. Έτσι εκμεταλλεύτηκε την 9/11 η Αμερικάνικη κυβέρνηση για να κυνηγήσει χίμαιρες και επ’ ευκαιρία να οργανώσει δύο αιματηρούς πόλεμους, έτσι μεγάλο μέρος της Ελληνικής κοινωνίας έδωσε άφεση στις πράξεις εκδίκησης για τον άδικο χαμό του Αλέξανδρου (δεν κρίνω εδώ τις αντιδράσεις, αλλά το πως αντιμετωπίστηκαν). Το ιστορικό βίας και αντιπαραθέσεων στη χώρα μας, η αυξανόμενη δυσαρέσκεια και ένα τραγικό περιστατικό δημιούργησαν ένα εύφλεκτο μίγμα, που σύμφωνα με τα παραπάνω είναι δικαιολογήσιμο για έναν μελετητή-παρατηρητή. Εν μέρη και για την κοινή γνώμη.

iraklisΓενικεύοντας, μπορώ πλέον να κατανοήσω γιατί, μετά από μία μέτρια εμφάνιση, ένα γκολ μπορεί να λυτρώσει τους μέχρι πρότινος αγανακτισμένους οπαδούς, ενώ αν μία πολύ καλή παρουσία δε συνοδευτεί με νίκη μπορεί αυτοί να στραφούν εναντίον παικτών και διοίκησης. Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα, αυτό του παιχνιδιού Ηρακλής-Θρασύβουλος, που διεξήχθη τη μέρα μετά τη δολοφονία.

Απίστευτη η ΠΑΕ Ηρακλής, απέδωσε λίγο πολύ την εισβολή των φιλάθλων της σε «παρείσφρηση αναρχικών στοιχείων«! Όπως και να χει την έβγαλε καθαρή, ενώ λίγα χρόνια νωρίτερα ο Άρης υποβιβάστηκε στη Β’ εθνική μετά από παρόμοιο περιστατικό. Να βγάλω και το ποδοσφαιρικό μου άχτι επ’ ευκαιρία 😛