Archive for the ‘Αφιερώματα-Μελέτες’ Category

h1

Ασελγώντας πάνω στο πτώμα της Αφρικής

27 Φεβρουαρίου, 2009

Την ιστορία της Αφρικής δεν μπορείς να την αφηγηθείς με συμβατικά μέσα, γιατί την ώρα που ο υπόλοιπος πλανήτης οργανώνονταν με βάση ένα ευρωκεντρικό μοντέλο, ζωγραφίζοντας σύνορα και ανακαλύπτοντας τους πολιτικούς χάρτες οι Αφρικανοί, απομονωμένοι από το κύμα των αλλαγών του διαφωτισμού, επέμεναν στη φυλετική οργάνωση που περιόριζε την ικανότητά τους να συγκροτήσουν μεγάλα εθνικά και αυτοδύναμα κράτη. Αυτό αποδείχτηκε και το “λάθος” τους, ολόκληρη η ήπειρος έγινε βορά στις επιδιώξεις των Ευρωπαίων. Βρισκόμαστε στα 1648 και με τη συνθήκη της Βεστφαλίας να καθιστά σαφώς προσδιορισμένα τα όρια κυριαρχίας του κάθε κράτους, οι Ευρωπαίοι απομακρύνουν τα πεδία συγκρούσεων από τη δική τους γη και στρέφονται στον υπόλοιπο κόσμο.

Η απότοκη περίοδος της αποικιοκρατίας εξελίχτηκε με ιδιαίτερο τρόπο για την Αφρική, της οποίας οι αυτόχθονες κάτοικοι δεν είχαν ανεπτυγμένη κάποια αίσθηση ενότητας (όπως το μανδύα κάποιας κοινής θρησκευτικής πίστης, η οποία έπαιξε το ρόλο αυτό για το Ισλάμ), για να αντισταθούν αποτελεσματικά ή αργότερα να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους. Τελικά οι φωνές για αυτοδιάθεση εμφανίστηκαν μόλις στον 20ο αιώνα και ευόδωσαν στο δεύτερο μισό του. Οι συνθήκες για να πάρουν οι Αφρικανοί τις τύχες τους ξανά στα χέρια τους ωρίμασαν μόνο όταν αυτοί καλλιέργησαν τις ιδέες της αυτονομίας και της εθνικής κυριαρχίας (έννοιες αρχικά άγνωστες, τις οποίες ειρωνικά γνώρισαν μέσω της επαφής με τους κατακτητές τους).

7555081
Οι προσπάθειες για ανεξαρτησία ήταν τελικά επιτυχείς γιατί, σε συνάρτηση με την άνθηση μιας παγκόσμιας ηθικής που υπαγόρευε το δικαίωμα του κάθε λαού στην αυτοκυριαρχία, οι δυτικοί αντιλήφθηκαν τα περιορισμένα οφέλη μιας μακρόχρονης επικυριαρχίας και αποχώρησαν σταδιακά από την Αφρική. Τα περιορισμένα οφέλη σαφώς σχετίζονται με τη μικρή ικανότητα της Αφρικανικής γης να προσφέρεις λόγους στην καπιταλιστική οικονομία για να επενδύσει πάνω της. Ο ορυκτός πλούτος της σαφώς και αποτέλεσε πόλο έλξης για πολυεθνικές και λαθρέμπορους, δεν μπόρεσε όμως να της προσδώσει το στάτους ενός παγκόσμιου παίκτη, όπως κάνει το πετρέλαιο για τη Μέση Ανατολή και τη Νότια Αμερική.

Σα συνέπεια, η Αφρική, αφού πρώτα βιάστηκε χωρίς αναστολές από τους Ευρωπαίους, πλέον με το πρόσχημα της αυτοδιάθεσης των λαών και του δόγματος της μη-παρεμβατικότητας έχει αφεθεί για τα καλά στην τύχη της. Πόλεμος, έλλειψη νερού και αρρώστιες θεριεύουν και καθιστούν το 1/5 της γήινης επιφάνειας ένα αφιλόξενο ναρκοπέδιο. Τι κρίμα που αυτή η γη, χρωματισμένη από την ανεπιθύμητη διαφορετικότητα του δέρματος της κατοίκων της, βαμμένη στο αίμα αιώνων αδικαιολόγητης καταπίεσης, δεν μπορεί να στρέψει τα βλέμματα του κόσμου πάνω της. Πώς αλήθεια να εξηγήσεις ότι

Την ώρα που σύσσωμη η ανθρωπότητα ξεσηκώθηκε για την εισβολή του Ισραήλ στην Παλαιστίνη, σύγχρονες αιματοχυσίες στην Αφρική, όπως στο Νταρφούρ και o λεγόμενος Παγκόσμιος Πόλεμος της Αφρικής (στο Κονγκό με πάνω από 5 εκατομμύρια θύματα) παραμένουν παντελώς άγνωστες. Καθώς οι ιδεολογίες δεν έχουν χώρο στις συγκρούσεις αυτές, είναι δύσκολο ακόμη και για τους ενεργούς δυτικούς πολίτες να λάβουν ξεκάθαρη στάση, οπότε “αναγκάζονται” να αδιαφορούν. Εύκολα λες ότι το Ισραήλ έχει το ρόλο του κακού, τι κάνεις όμως σε έναν εμφύλιο στη Σομαλία;
• Η γενοκτονία των Εβραίων έχει λάβει επικές (χολυγουντιανές) διαστάσεις, όμως οι σφαγιασμοί άμαχων Αφρικανών αγνοούνται από το σύγχρονο κόσμο. Συμπεριλαμβανομένης της πρώτης γενοκτονίας του 20ου αιώνα με θύματα των Γερμανών τους Χερέρο στη Ναμίμπια, αλλά και της αλληλοεξόντωσης των Χούτου και των Τούτσι στο Μπουρούντι (1972 και 1993) και τη Ρουάντα.
• Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία, Ολλανδία, Ιταλία, όλη σχεδόν η Ευρώπη και αργότερα το ψυχροπολεμικό δίπολο ΕΣΣΔ-ΗΠΑ άφησαν το αποτύπωμά τους πάνω στην Αφρική, όμως σήμερα κανείς δε φαίνεται να το θυμάται. Η αποχώρησή τους έγινε με σαφή ωφελιμιστικά κριτήρια και άφησε πίσω ανθρώπους ανίκανους να ανασυνταχθούν και να πορευτούν μόνοι τους.

tgi-fridays-mapΣήμερα κάποια κράτη της Αφρικής έχουν καταφέρει να ορθοποδήσουν, πολύ συχνά όμως η σταθερότητα αποδεικνύεται φαινομενική από τα αλλεπάλληλα πραξικοπήματα, που συνήθως υποβοηθούνται από δυτικά συμφέροντα και τη δράση ανταρτών με ασαφή κίνητρα. Η Βόρεια Αφρική βρίσκεται σε καλύτερη τύχη, γιατί ιστορικά έχει στενές σχέσεις με την Ευρώπη και επειδή είχε την τύχη να γίνει κομμάτι του Μουσουλμανικού κόσμου. Η υποσαχάρεια Αφρική σχεδόν στο σύνολο της αιμορραγεί, μάλιστα η Νότια Αφρική απέχει πολύ από την ανεπτυγμένη χώρα που θα μπορέσει να φιλοξενήσει το Μουντιάλ του 2012 και ταλανίζεται από τα ίδια προβλήματα με τους γείτονές της. Το απαρτχάιντ τελείωσε και αυτό ήταν αρκετό για να ησυχάσει η παγκόσμια συνείδηση, ποιος όμως νοιάζεται για τα προβλήματα που ενέκυψαν μετά την αποχώρηση των λευκών από την εξουσία;

Ενώ ο άξονας ανατολής-δύσης της «σύγκρουσης των πολιτισμών» του Huntington καθορίζει την πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, αυτός του βορρά-νότου δείχνει τις τεράστιες βιοτικές ανισότητες που καλείται να ξεπεράσει η σύγχρονη συνειδητοποιημένη διεθνής κοινωνία. Σε έναν κόσμο πολλών ταχυτήτων υπάρχουν κάποια (εκατομμύρια) παιδιά που δεν ονειρεύονται κι εγώ αναρωτιέμαι, μπορεί ένας χάρτης που δείχνει τη διείσδυση των TGI Fridays στην παγκόσμια αγορά να φανερώνει πόσο πίσω έχει μείνει η Μαύρη Ήπειρος;

h1

Ένα ηρωικό post

13 Νοέμβριος, 2008

Το blog κάνει ηρωικές προσπάθειες να μείνει πιστό στο τάμα του για αυτό-εγκατάλειψη κι αράχνες έχουν αρχίσει να κεντούν πάνω στις ξεχασμένες του αναρτήσεις. Όποια ελπίδα υπάρχει για να ανακοπεί αυτή η πορεία προς το χρονοντούλαπο της μπλογκοιστορίας,  έχει εναποτεθεί στα χέρια και την τσεκουρεμένη έμπνευσή μου. Όρεξη υπάρχει, food for thought προσφέρεται καθημερινά σε γενναίες δόσεις, αλλά κάθε φορά σκαλώνω. Σε πείσμα της άρνησης του πνεύματος να συνεργαστεί, θα ξεκινήσω μια μικρή «μελέτη» πάνω στους ήρωες (οι ηρωικές προσπάθειες που λέγαμε). Μην πάει ο νους σου στο Θεόδωρο, ούτε στη Λασκαρίνα, κι αλίμονο, αισθάνομαι πολύ μικρός για να πιάσω στα πλήκτρα μου τους ήρωες της DC και της Marvel.

Η σημασία της λέξης “ήρωας” (εφεξής χωρίς εισαγωγικά), όπως αυτή θα χρησιμοποιηθεί σε αυτό το εισαγωγικό κείμενο και σε όσα θα ακολουθήσουν, καλό θα ήταν να αποσαφηνιστεί από την αρχή. Σαν ήρωα θέλω να χαρακτηρίσω το πρόσωπο εκείνο, στο οποίο βρίσκουν κοινό τόπο οι πεποιθήσεις, απόψεις και πράξεις μιας ομάδας ατόμων με κοινά γνωρίσματα. Το πρόσωπο αυτό αποκτά χαρακτήρα συμβολικό στα μάτια των μελών της ομάδας και αναγνωρίζεται σαν ο εκφραστής, ή η ενσάρκωση όσων οι ίδιοι πιστεύουν και πρεσβεύουν, ταυτίζοντάς το ουσιαστικά με έννοιες αφηρημένες και ασαφείς.

Με ενδιαφέρει κυρίως μια ματιά εκ των έσω, viz οι λόγοι για τους οποίους κάποιος φτάνει να αντιπροσωπεύει αφενός ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων και αφετέρου πώς καταφέρνει να συνοψίζει με τις συνήθως απλές ενέργειές του σύνθετες δομές, όπως φερ’ ειπείν φιλοσοφικά συστήματα, ή καλλιτεχνικά ρεύματα. Η αποδοχή των ηρώων είναι συνήθως καθολική και αναμφισβήτητη στα πλαίσια των ομοϊδεατών του και αυτό είναι ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να μελετηθεί.

Δεδομένων των παραπάνω ορισμών είναι φανερό πως τα παραδείγματα ηρώων που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια δεν χρειάζεται απαραιτήτως να είναι γνωστά πέραν του κύκλου στον οποίο έχουν “ηρωποιηθεί”, ενώ ενδέχεται έξω από αυτόν να μη φέρουν μεγάλης εκτίμησης, ή ακόμα να έχουν σφοδρούς πολέμιους. Φυσικά δεν υπάρχει απαραίτητα κάτι ηρωικό στις πράξεις αυτών των ατόμων, ωστόσο η ανάδειξη τους σε σημαίνοντα πρόσωπα στις τάξεις ενός κοινωνικού συνόλου, συχνά συνοδεύεται με δάφνες και επαίνους αντάξιους ενός ήρωα, αναγνώριση που συχνά τους καθιστά αυθεντίες και τους αποδίδει σπουδαίες, ίσως ηρωικές ιδιότητες. Έχω υπόψη το αδόκιμο του όρου, αλλά είναι ό,τι πιο κοντινό σε αυτό που θέλω να περιγράψω.

Η μελέτη αυτή βρήκε (ψηφιακό) έδαφος για να αποκτήσει μορφή και δυνητικούς αναγνώστες σε εσάς που επισκέπτεστε το blog. Δεν υπόσχομαι ότι θα καταλήξω σε οποιαδήποτε μορφής συμπεράσματα, πόσο μάλλον αξιόλογα. Αρχίζοντας με αυτές τις πρώτες σκέψεις, θα αναπτύξω κατόπιν κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις ηρώων και θα καταλήξω, ει δυνατόν, με μια τελευταία δημοσίευση που θα περιλαμβάνει τα όποια συμπεράσματα. Το πρώτο κείμενο είναι αφιερωμένο στη συγγραφέα Ayn Rand και βρίσκεται ήδη στα σκαριά.